Drie bevallingen per week met doula in Vlaanderen
Vlaamse Federatie van Doula’s bestaat 15 jaar: emotionele ondersteuning tijdens bevalling steeds populairder
In Vlaanderen bevallen er elke week gemiddeld drie vrouwen met een doula naast zich. Die toenemende vraag vertaalt zich ook in het aantal bevallingscoaches: de laatste vijf jaar is hun aantal in Vlaanderen meer dan verdubbeld. Vooral in Antwerpen en Limburg is de vraag naar doula’s het grootst. Dat stelt de Vlaamse Federatie van Doula’s naar aanleiding van haar vijftiende verjaardag. De stijgende populariteit is niet onlogisch volgens de federatie. Tot 3 op de 10 vrouwen in ons land ervaart een bevalling nog altijd als traumatisch1 en 1 op de 3 voelt zich niet voldoende gehoord tijdens de arbeid2. “Emotionele ondersteuning moet even vanzelfsprekend worden als medische zorg binnen onze ziekenhuizen. Het zorgt voor minder keizersnedes, inleidingen en epidurale verdovingen,” klinkt het bij de federatie.
‘Een vrouw die dient’, zo luidt de letterlijke betekenis van het Oudgriekse woord ‘doula’. In vele culturen stonden vrouwen elkaar eeuwenlang bij tijdens zwangerschap en bevalling. Met de opkomst van de moderne geneeskunde verdween die rol naar de achtergrond. De afgelopen decennia is er opnieuw een groeiende belangstelling voor het emotionele en mentale welzijn van de vrouw tijdens de bevalling.
Eva Verraes, voorzitter van Vlaamse Federatie van Doula’s: “We horen jammer genoeg steeds vaker verhalen over traumatiserende bevallingen. Vrouwen geven aan zich niet gehoord te voelen, en ook thema’s als obstetrisch geweld en grensoverschrijdend gedrag duiken steeds vaker op in het nieuws. Tegelijk groeit het maatschappelijk bewustzijn: vrouwen durven vandaag bewuste keuzes te maken en verwachten naast medische zorg ook meer menselijke nabijheid en autonomie, waar keuzemogelijkheden duidelijk worden toegelicht en waar respectvol gecommuniceerd wordt. Dat is precies waar de doula het verschil maakt, via continue emotionele ondersteuning.”
.jpg)
(beeld Sophie Nuytten)
Minder inleidingen en keizersnedes
Die extra ondersteuning heeft ook duidelijk effect. Bevallingen met een doula leiden aantoonbaar tot minder medische ingrepen, blijkt uit zowel internationaal wetenschappelijk onderzoek als uit cijfers van het European Doula Network, dat zo’n 5.000 doula’s uit 29 landen vertegenwoordigt, en van de Vlaamse Federatie van Doula’s. Die laatste noteerde het afgelopen jaar 174 bevallingen in het bijzijn van een doula, of drie per week.
Van de 62.631 bevallingen in Vlaanderen eindigt gemiddeld 22% in een keizersnede3, maar bij aanwezigheid van een doula daalt het aandeel keizersneden naar 13%, mooi binnen de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie van 10 tot 15%. Ook inleidingen4 (31,6% versus 20,1%) en epidurale verdoving (76,5% tegenover 39%) komen beduidend minder voor dankzij die extra emotionele ondersteuning.
Eva Verraes, voorzitter van Vlaamse Federatie van Doula’s: “Een bevalling is in de eerste plaats een natuurlijk proces, waarbij medische ingrepen natuurlijk noodzakelijk zijn als het fout loopt. Maar door de sterke focus op protocollen en risico’s verdwijnt de zogenaamde ‘women centered care’ te vaak naar de achtergrond. Terwijl een bevalling, zeker een eerste, vaak een overweldigende ervaring is. Uit onze cijfers blijkt dan ook dat de reden voor de aanwezigheid van de doula overwegend die continue emotionele ondersteuning en de goede voorbereiding op het bevallingsproces zijn.”
Samenwerking doula en medisch team
Het groeiende bewustzijn vertaalt zich ook in de cijfers van de Vlaamse Federatie van Doula’s. Vijf jaar geleden telde ze nog rond de 60 leden en iets meer dan 85 bevallingen per jaar. Vandaag, vijftien jaar na de oprichting, is dat aantal toegenomen tot meer dan 130 leden, 289 prenatale begeleidingen en 174 bevallingen in aanwezigheid van een doula. In werkelijkheid ligt het aantal nog hoger, aangezien niet alle begeleidingen systematisch worden geregistreerd.
Eva Verraes, voorzitter van Vlaamse Federatie van Doula’s: “Onze groei toont dat er vandaag in de geboortezorg onvoldoende gekeken wordt naar wat vrouwen echt nodig hebben voor een positieve bevallingservaring. Daarom pleiten wij voor een nauwe samenwerking tussen doula’s en het medische team. Eentje waar iedereen zijn duidelijke rol heeft. Zo zijn de rollen van doula’s en vroedvrouwen bijvoorbeeld complementair: vroedvrouwen waken over het fysieke comfort en de medische veiligheid, doula’s zorgen voor continue emotionele ondersteuning. In vaak onderbezette shifts hebben vroedvrouwen daar simpelweg niet altijd de ruimte voor. Samen leidt die samenwerking tot betere geboorte-uitkomsten en een positievere ervaring voor ouders.”
Meer erkenning binnen ziekenhuizen
Alle doula’s in Vlaanderen werken als zelfstandige, vaak in bijberoep, en leveren intens, tijdsgebonden werk dat moeilijk in vaste uren te vatten is. Bij vaginale bevallingen waren ze het afgelopen jaar gemiddeld 8,4 uur aanwezig, bij ongeplande keizersnedes liep dat op tot 15 uur.
Een begeleiding voor prenatale ondersteuning, permanente stand-by, begeleiding tijdens de geboorte en nazorg kost doorgaans tussen de 800 en 1.500 euro. De meeste ziekenfondsen voorzien wel een tussenkomst die tot 300 euro en meer kan gaan. De federatie benadrukt dat meer erkenning binnen ziekenhuizen nodig is om emotionele ondersteuning even vanzelfsprekend te maken als medische zorg, zodat elke vrouw zich veilig en gesteund voelt tijdens haar bevalling.
Kinderpsychiater Binu Singh is één van de sprekers op de jubileumdag ‘De zachte kracht van het begin’ van de Vlaamse Federatie van Doula’s op 14 maart in Leuven. Zij ziet de groeiende aandacht voor warme geboortezorg als een belangrijke stap, met positieve gevolgen voor zowel ouders als kind.
Binu Singh:"Uit steeds meer onderzoek blijkt hoe bepalend de eerste 1.000 dagen zijn in het leven van een kind. In die periode wordt het fundament gelegd voor onze lichamelijke, emotionele en sociale ontwikkeling. Maar een goede start maken doe je niet alleen. Als ouders zich gedragen en gesteund voelen - al vanaf de zwangerschap en tijdens de geboorte - ontstaat er ruimte voor vertrouwen, rust en verbinding. En precies daar maken doula's zo'n groot verschil: zij zorgen ervoor dat ouders zich gezien en gehoord voelen op een van de meest kwetsbare en krachtige momenten in hun leven."
Ook Elke De Witte, neurowetenschapper en auteur van De moederbreinmythe, benadrukt hoe doula’s vanaf het begin cruciaal zijn voor de mentale en emotionele ondersteuning van de moeder:
Elke De Witte:"We hebben het zo vaak over 'mummy-brein' als degradatie van het moederbrein. Maar dit klopt eigenlijk niet met wat de wetenschap ons vertelt over het moederbrein. Zwangerschap zorgt juist voor een specialisatie zodat we beter kunnen focussen op de behoeftes van ons kind. Ons krachtige brein laat ons niet in de steek. Het functioneert in een samenleving die veel te weinig ondersteuning biedt. Doula's spelen daarom van bij het begin een cruciale rol in het mentaal en emotioneel ondersteunen van de vrouw en toekomstige moeder."
Eva Verraes
Lisa Kaspers
